تاریخ انتشار: ۰۹ آبان ۱۳۹۸
کد: ۱۶۷۶۸

مرصاد در آیات قرآن کریم به چه معناست؟

در ادامه با معنای کلمه مرصاد و دلیل استفاده خداوند از این کلمه در قرآن کریم آشنا خواهیم شد.«مرصاد» از ماده «رصد» بوده و «رصد» به معنای آمادگی برای مراقبت از چیزی است.

مرصاد در آیات قرآن کریم به چه معناست mrsad dr aaiat kraan krim bh chh maanast

«مرصاد» از ماده «رصد» بوده و «رصد» به معنای آمادگی برای مراقبت از چیزی است.[1] «مرصاد» اسم مکان است به معنای جایگاهی که در آن کمین می‌کنند؛ یعنی کمین‌گاه.
بعضی نیز گفته‏‌اند مرصاد صیغه مبالغه است، به معنای کسی که بسیار کمین می‌کند؛[2] مانند «معمار» که به معنای شخصی است که بسیار عمران و آبادی انجام می‌دهد. البته معنای اول، هم مشهورتر و هم مناسب‌تر است.[3]
در قرآن کریم می‌خوانیم: «اِنَّ جَهَنَّمَ کانَتْ مِرْصاداً»؛[4] مسلّماً (در آن روز) جهنّم کمین‌گاهی بزرگی است.
در این‌که چه کسی در دوزخ در کمین طغیان‌گران است؟ گفته‏‌اند: فرشتگان عذاب؛ زیرا طبق آیه 71 سوره مریم، همه انسان‌ها اعم از نیک و بد از کنار دوزخ، یا از بالای آن عبور می‏کنند: «وَ اِنْ مِنْکُمْ اِلَّا وارِدُها کانَ عَلی‏ رَبِّکَ حَتْماً مَقْضِیًّا». در این گذرگاه عمومی و همگانی فرشتگان عذاب در کمین‌اند و دوزخیان را می‌ربایند! البته اگر مرصاد را به معنای صیغه مبالغه تفسیر کنیم، خود دوزخ در کمین آنها قرار دارد و هر کدام از طغیان‌گران به آن نزدیک می‌شوند آنها را به سوی خود می‌کشاند و در کام خود فرو می‌برد. به هر حال از این گذرگاه عمومی احدی از سرکشان نمی‌‏توانند به سلامت بگذرند. یا فرشتگان عذاب آنها را می‌ربایند، و یا جاذبه شدید جهنم.[5]
در آیه دیگر آمده است: «اِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصادِ»؛[6] به یقین پروردگار تو در کمین‌گاه (ستم‌گران) است.
این نیز هشدار به همه کسانی است که در مسیر اقوام طغیان‌گر گام برمی‌‏دارند.
واژه «مرصاد» معمولاً در جایی به کار می‌رود که افراد ناچارند از گذرگاهی بگذرند، و شخصی در آن گذرگاه آماده ضربه زدن به آنها است. در مجموع اشاره به این است گمان نکنید کسی می‌تواند از چنگال عذاب الهی بگریزد، همه در قبضه قدرت او هستند و هر وقت اراده کند، آنها را مجازات می‌نماید.[7]
گفتنی است که خدای متعال مکان ندارد، و در گذرگاهی نمی‌نشیند، و ذاتش منزه از نشستن در مکان است. این تعبیر کنایه‌‏ای است تمثیلی که می‌خواهد بفهماند، خدای تعالی مراقب اعمال بندگان است، همان‌طور که انسان در کمین نشسته مراقب حرکات و سکنات دشمن خویش است، و منتظر است تا او را دستگیر کند و یا به قتل برساند، در حالی‌که خود او هیچ خبر ندارد از این‌که دشمنش در صدد دستگیری و یا کشتن او است.[8] این جمله کنایه از احاطه قدرت پروردگار به همه جباران، طغیان‌گران و مجرمان است؛ لذا در سخنی از امام علی( علیه السلام ) آمده است که معنای این آیه است: «ان ربک قادر علی ان یجزی اهل المعاصی جزائهم»؛[9] پروردگارت توانایی دارد که کیفر گنه‌کاران را به آنها بدهد.
در حدیثی از امام صادق( علیه السلام ) می‌خوانیم: «المرصاد قنطره علی الصراط، لا یجوزها عبد بمظلمه عبد»؛[10] مرصاد پلی است بر طریقی که از روی جهنم می‌گذرد، کسی که حق مظلومی بر گردن او باشد، از آن‌جا نخواهد گذشت.
این در حقیقت از قبیل بیان یک مصداق روشن است؛ چرا که کمین‌گاه الهی منحصر به قیامت و پل معروف صراط نیست، خداوند در همین دنیا نیز در کمین ظالمان است.[11]

[1]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 355، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیه، چاپ اول، 1412ق.
[2]. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، عطیه، علی عبدالباری، ج ‏15، ص 21، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1415ق.
[3]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏26، ص 39، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1374ش.
[4]. نبا، 21.
[5]. ر. ک: تفسیر نمونه، ج ‏26، ص 38- 39.
[6]. فجر، 14.
[7]. تفسیر نمونه، ج 26، ص 458.
[8]. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه، موسوی همدانی، سید محمد باقر، ج ‏20، ص 472- 473، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
[9]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏10، ص 739، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
[10]. همان.
[11]. تفسیر نمونه، ج‏ 26، ص 38- 39.
آیات مرتبط سوره النبا (21) : اِنَّ جَهَنَّمَ کَانَتْ مِرْصَادًا
سوره الفجر (14) : اِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصَادِ

منبع: الکوثر

پربیننده‌ترین مطالب